|
Vergi İncelemesi
Sigortalardan.com
Şirket Haberleri Vergi İncelemesi
Sigorta Şirketleri,Vergi İncelemesi
Defter ve belgelerin ibraz istemi ve vergi incelemesi
Çağdaş vergi sistemlerinin tarh yöntemi, hep beyana dayalı tarh yöntemi yönünde olmuştur. Devletin, mükellefine ve mükellefinin dürüstlüğüne güveni esas alan bu yöntemde vergi, mükellefin vereceği beyannamede gösterdiği matrah bilgileri esas alınarak tarh edilir. Nitekim Türk Vergi Sisteminde de Gelir, Kurumlar, Katma Değer, Emlâk Vergileri ve daha pek çok vergi esas itibariyle beyana dayalı olarak tarh edilmektedir. Bu yöntemin doğal sonucu da, mükellefin beyanının doğruluğunu kontrol gereğinin ortaya çıkmasıdır. Mükellefin beyanının doğruluğunu kontrol amacıyla Vergi Usul Kanunu’muzda öngörülen müesseselerden biri de “Vergi İncelemesi”dir.
Vergi Usul Kanunumuz 134 ilâ 141. maddelerinde düzenlediği vergi incelemesinin amacını, ödenmesi gereken vergilerin doğruluğunu araştırmak, tespit ve sağlamak olarak açıklamıştır.
Vergi İncelemesi, inceleme elemanlarınca yapılır. İnceleme elemanlarının kimler olduğu ise, anılan Kanun’un 135. maddesinde, hesap uzmanları ve yardımcıları, Maliye müfettişleri ve muavinleri, Gelirler Kontrolörleri ve stajyerleri, vergi denetmenleri ve yardımcıları, ilin en büyük mal memurları ve vergi dairesi müdürleri olarak sayılmıştır. Bu sıfatlardan herhangi birine sahip olmayanlar, vergi incelemesi yapamazlar ve inceleme raporu yazamazlar.
Öte yandan mükellefler, aynı Kanun’un 171. maddesine göre, vergi ile ilgili servet, sermaye ve hesap durumunu, faaliyet ve hesap neticelerini tespit etmek, vergi ile ilgili muameleleri belli etmek amacıyla defter tutarlar. Defterler, aynı zamanda, mükellefin vergi karşısındaki durumunu hesap üzerinden kontrol etmek ve incelemek amacına hizmet ettiği gibi mükellefin hesap ve kayıtlarının yardımı ile üçüncü şahısların vergi karşısındaki durumunu kontrol etmek ve incelemek amacına da hizmet eder.
Vergi Usul Kanunumuz, bütün mükelleflere veya mükellefle muamelede bulunan herkese, Maliye Bakanlığı veya İnceleme elemanınca istenecek bilgileri verme ve muhafaza ettikleri her türlü defter ve belgeyi inceleme elemanlarına ibraz yükümlülüğü getirmiştir (md. 148, 256). Kanun bu yükümlülüklere aykırı davranmayı ise özel olarak yaptırıma bağlamıştır (mük. md. 355 ve md. 361). Mükellef veya mükellefle muamelede bulunanlardan bilgi isteme veya defter ve belgelerin ibrazını isteme, ancak üçüncü şahıslar hakkında yapılan incelemede kullanılmak üzere istenebilir. Zira mükellefin hakkında bilgi istenmez, mükellef incelenir.
O halde inceleme elemanları, kişilerden defter ve belgelerin ibrazını iki ayrı maksatla isteyebilir. Bunlardan birincisi, mükellefin bizzat kendisinin beyanının doğruluğunun araştırılması, bir başka deyişle mükellefin kendisi hakkında yürütülen inceleme dolayısıyla istemedir. İkincisi ise, üçüncü şahısların haklarında yürütülen incelemede üçüncü şahısların defter kayıtları ve belgelerinin doğruluğunu araştırma, bir başka deyişle karşıt inceleme amacıyla istemedir.
Vergi Usul Kanunumuz 30. maddesinde ise, inceleme elemanlarının defter ve belgelerin ibrazını istemelerine rağmen ibraz edilmeme halini, bir re’sen takdir sebebi olarak düzenlemiştir. Burada karşılaşılan ilk sorun, inceleme elemanlarının yukarıda bahsedilen her iki amaçlı ibraz istemlerinde de, ibraz edilmeme halinin bir re’sen takdir sebebi olarak kabul edilip edilmeyeceğidir.
Bilgi isteme müessesesinde incelenen bir üçüncü şahıs olduğuna ve kanunumuz bilgi vermeme hali için farklı ve özel yaptırımlar öngördüğüne göre, bilgi edinme, bir başka deyişle karşıt inceleme sebebi ile defter ve belge istemlerinde, ibraz etmeme fiilinin bir re’sen tarh sebebi olarak kabul edilmemesi gerekir. Nitekim Danıştay 4. Dairesi, 30.04.1990 tarih ve 1990/2972 sayılı kararında, Vergi Usul Kanununun yukarılarda da açıkladığımız 148, 151 ve 256. maddelerine göre defter ve belge isteme hallerinin, bir vergi incelemesini değil, bilgi isteme amacını yansıttığına, bu sebeple de defter ve belgelerin ibraz edilmemesinin re’sen takdir sebebi olarak kabul edilemeyecğine karar vermiştir.
Vergi Usul Kanunumuz bir başka hükmünde de, vergi incelemesinin ancak mükellefin işyerinde yapılabileceğini belirtmiştir. Bu sebeple vergi incelemesi, işyerinin sağlıklı bir incelemeye müsait olmaması veya mükellefin ölümü gibi sebeplerin varlığı halinde dairede yapılabilir. Maliye Bakanlığı’nın “Vergi Usul Kanunu ve İzahları” (İstanbul 1950, shf 247) adlı eserde de belirtildiği üzere, Kanunun incelemenin işyerinde yapılmasını istemesindeki amaç, inceleme yapan memurun işletmeyi gezip görmesini, işin nev’i mahiyeti ve genişliği hakkında bilgi edinmesini sağlamaktır. Birbaşka anlatımla Kanun, inceleme elemanlarının vergiyi doğuran olayları yerinde, detayları ve gerçek mahiyeti ile kavramasını istemiş ve ayrıca mükellefleri de defter, belge ve evrakı daireye taşımak külfetinden kurtarmayı amaçlamıştır. Bu sebeple, mükellefin defter ve belgelerini, kendisi hakkındaki bir vergi incelemesi sebebiyle talep eden inceleme elemanı, defter ve belgelerin daireye getirilmesini isteyemez. Kendisinin bizzat giderek, mükellefin işyerinde inceleme yapması gerekir.
Buna karşılık aynı esasların, bilgi isteme amaçlı ibraz istemlerinde geçerli olmayacağı kanaatindeyiz. Zira bilgi, üçüncü şahıslarla ilgili istendiğinden ve bilgi istenilen kişinin defter ve belgelerine üçüncü şahsın vergi karşısındaki durumunu tespit amacıyla bakılacağından, inceleme elemanının bilgi istediği şahsın işini ve işyerini tanımasının bir anlamı yoktur. Bilgi istenilen kişinin işyerinin inceleme elemanınca görülmesi, Kanunun amaçlarından değildir. Kanun bu amacını sadece hakkında inceleme yapılan mükelef için açıklamıştır. Bu sebeple, bilgi istenilen kişinin defter ve belgeleri, dairede de incelenebilir. Nitekim, Danıştay 11. Dairesi, 03.11.1997 tarih ve E. 1996/5989 K. 1997/3725 sayılı kararında, “bilgi toplama ve karşıt inceleme amacıyla yükümlünün (...) faturalarının istenilmiş olması sebebiyle incelemenin yükümlünün işyerinde yapılmasına gerek bulunmadığına” pek yerinde olarak hükmetmiştir. Ancak, aynı kararda, “karşıt inceleme veya bilgi toplamak amacıyla olsa dahi, inceleme elemanınca istenilen defter ve belgelerin ibraz edilmemesi halinde (...) re’sen takdir nedeni bulunduğunun kabulü gerektiği” de belirtilmiştir. Kararın bu yönüne ise, yukarıda açıkladığımız şekilde, inceleme ile bilgi isteme müesseselerinin ve yaptırımlarının farklı oluşu dolayısıyla katılma imkanını bulamamaktayız.
.
Vergi İncelemesi hakkında açıklamalar Vergi İncelemesi konusunda bilgiler Vergi İncelemesi hakkında Basında Çıkan Haberler
| |
