|
İşsizlik sigortası
Sigortalardan.com
Genel Sigorta Haberleri İşsizlik sigortası
Sigorta Şirketleri,İşsizlik sigortası
TÜRK çalışma yaşamına 4447 sayılı sosyal güvenlik yasası ile birlikte ilk kez getirilen ‘‘İşsizlik Sigortası’’, bugünden itibaren yürürlüğe girecek. Yasa gereği, oluşturulacak işsizlik sigortası fonuna bugünden itibaren, sigortalı işçinin aylık brüt kazancı üzerinden, işçi ve devlet yüzde 2, işveren ise yüzde 3 oranında prim ödeyecek. İşsizlik sigortasından ilk ödeme ise 1 Mart 2002 tarihinden itibaren yapılacak.
Kendi kusuru olmaksızın iş akdi feshedilen, son üç yılda 600 gün sigortalı çalışan ve iş akdi sona ermeden önce sürekli 120 gün sigorta prim ödemiş olanlar, işsizlik sigortasından yararlanabilecekler.
Yasaya göre, son üç yılda işsizlik fonuna en az 600 gün prim ödeyenlere 180 gün (6 ay), 900 gün prim ödeyenlere 240 gün (8 ay), ve 1080 gün prim ödeyenlere ise 300 gün süre ile (10 ay) işsizlik ödeneği ödenecek.
İşsizlik sigortasına hak kazananlara, işten ayrılmadan önceki net ücretinin yüzde 50'si oranında işsizlik ödeneği ödenirken, ödeneğin miktarı aylık asgari ücretin netini geçemeyecek.
İş ve İşçi Bulma Kurumu (İİBK) yasanın yürütülmesinden sorumlu olurken, İİBK tarafından iş teklifini haklı bir nedene dayanmadan reddeden kişinin işsizlik ödeneği kesilecek.
İşsizlik Sigortasına mali kaynak sağlamak üzere kurulacak işsizlik sigortası fonu, işsizlik sigortası ile ilgili giderleri karşılayacak. Fon yönetim kurulu, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile Hazine Müsteşarlığı'nın bağlı olduğu Devlet Bakanlığı'ndan bir, en fazla üyeye sahip işçi ve işveren konfederasyonlarından birer temsilci olmak üzere toplam dört kişiden oluşacak. Fona, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı temsilcisi başkanlık edecek.
İşsizlik sigortasının yürürlüğe girmesi ile birlikte bugünden itibaren, kamuoyunda zorunlu tasarruf olarak bilinen ‘‘3417 sayılı Çalışanların Tasarrufa Teşvik Edilmesi ve Bu Tasarrufların Değerlendirilmesine’’ ilişkin yasa uyarınca yapılmakta olan yüzde 2 işçi ve yüzde 3 oranındaki işveren kesintisine son verilecek. Bu kesinti, bundan böyle işsizlik sigortası fonu için yapılacak.
5 soruda işsizlik sigortası
KİM ÖDEYECEK?
Oluşturulacak işsizlik sigortası fonuna bugünden itibaren, sigortalı işçinin aylık brüt kazancı üzerinden, işçi ve devlet yüzde 2, işveren ise yüzde 3 oranında prim ödeyecek.
NE ZAMAN ÖDENECEK?
İşsizlik sigortasından ilk ödeme 1 Mart 2002 tarihinden itibaren yapılacak.
KİM YARARLANACAK?
Kendi kusuru olmaksızın iş akdi feshedilen, son üç yılda 600 gün sigortalı çalışan ve iş akdi sona ermeden önce sürekli 120 gün sigorta prim ödemiş olanlar, işsizlik sigortasından yararlanabilecekler.
SÜRESİ NE OLACAK?
Yasaya göre, son üç yılda işsizlik fonuna en az 600 gün prim ödeyenlere 180 gün (6 ay), 900 gün prim ödeyenlere 240 gün (8 ay), ve 1080 gün prim ödeyenlere ise 300 gün süre ile (10 ay) işsizlik ödeneği ödenecek.
NE KADAR ÖDENECEK?
İşsizlik sigortasına hak kazananlara, işten ayrılmadan önceki net ücretinin yüzde 50'si oranında işsizlik ödeneği ödenirken, ödeneğin miktarı aylık asgari ücretin netini geçemeyecek.
İşsizlik sigortasında son durum
En az 600 gün işsizlik sigortası primi ödeyen, kendi isteği ve kusuru bulunmaksızın 31.01.2002'den itibaren işsiz kalarak işsizlik sigortası hizmetlerinden yararlanmaya hak kazananların sayısı belli oldu.
Son rakamlara göre, Türkiye İş Kurumu tarafından, 1-28 Şubat arasında 47 bin 827 kişinin 'İşten Ayrılma Belgesi' (İAB) incelendi.
İncelenen belgelerden, bu kişilerin müracaat etmesi halinde, sekiz bin 173'ünün işsizlik ödeneğinden yararlanabileceği ortaya çıktı.
Türkiye İş Kurumu'na müracaatta bulunan işsizlerin sayısı altı bin 822 kişi oldu.
Müracaatların incelenmesinde, beş bin 917 işsizin İAB belgesi, 905 kişinin dilekçe ile başvurduğu, bin 351 kişinin süresi içinde başvurmadığı ortaya çıktı.
Sigortalı işsizin, hizmet akdinin feshedildiği tarihi izleyen günden itibaren mücbir sebeplerden kaynaklanan gecikmeler hariç, 30 gün içinde İŞKUR'a başvurmaması gerekiyordu.
Sigortalı işsizin alacağı günlük işsizlik ödeneği, iş akdinin feshinden önceki 120 günlük prime esas kazançları dikkate alınarak hesaplanan günlük ortalama net kazancının yüzde 50'si olacaktır.
Ancak işsizlik ödeneği miktarı aylık asgari ücretin netini geçemiyor. Aşağıdaki hesaplamalarda da görüleceği gibi, 81 milyon 291 bin 78 TL'den az, 162 milyon 582 bin 156 TL'den fazla olamaz.
Örnek: Aylık işsizlik ödeneği, günlük ortalama net kazancın 30 ile çarpımından binde altı oranında damga vergisi düşülerek hesaplanır. Çalıştığı son dört ay süresince, prime esas kazancı asgari ücret olan 222 milyon 750 lira dikkate alındığında sigortalı işsizin, günlük ortalama net kazancı beş milyon 452 bin 118 lira, günlük işsizlik ödeneği ise bu miktarın yüzde 50'si olan iki milyon 726 bin 59 liradır. Buna göre, sigortalı işsizin aylık işsizlik ödeneği miktarı, (2.726.059x30)-(2.726.059x30x0.006)=81.291.078 TL'dir. Bu miktar aynı zamanda en düşük işsizlik ödeneği miktarını göstermektedir.
PRİM BORÇLARINA KOLAYLIK
SSK ve Bağ-Kur primlerinin yüksek olması ve ekonomik kriz nedeniyle, kurumlar, biriken prim borçlarını zamanında ödeyemedi. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, sigortalılar ve işverenler ile bağlı bulundukları meslek odalarının tepkilerini göz ardı edemedi. Düşen tahsilatlarını yükseltmek ve tepkilerden kurtulmak için yeni bir taksitlendirmeye gidiyor.
SSK ve Bağ-Kur'a prim borçları bulunanlar ile yine 18 aylık ödeme kolaylığına müracaat etmiş ancak taksitlerini zamanında ödeyememiş olanlar için taksitlendirme uygulaması başlıyor. Kurumlar, Nisan 2002 sonuna kadar müracaatta bulunanların başvurularını kabul edecekler. İlk ödeme mayıs ayı içinde gerçekleşecek.
Çalışma hayatında önemli değişiklik yapan 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Yasası 1 Haziran 2000 tarihinde yürürlüğe girecek. Aynı yasa ile sosyal güvenlik yasalarında önemli değişiklikler yapılmış, bu değişiklikler “Sosyal Güvenlik Reformu” olarak lanse edilmiştir. Reform olup olmadığı konusunda yasanın tartışmaya açık bir çok yönü bulunmaktadır. Ancak, Türk çalışma hayatına ilk defa işsizlik sigortasını getirmiş olması bu yasayı gerçekten önemli hale sokmuştur. Biz burada yasanın politik yönünden çok neler getirdiğini tartışmaya çalışacağız.
İşsizlik sigortasına tabi olanlar Sosyal Sigortalar Kanunu’na göre sigortalı sayılan herkes işsizlik sigortasına tabi olacaktır. Ayrıca mütekabiliyet esasına dayalı olarak yapılan anlaşmalara göre çalışan yabancı işçiler de işsizlik sigortasına tabi olacaklar. Kamuda çalışan ve iş güvencesi olan memurlar ile sözleşmeli çalışan personel işsizlik sigortası kapsamına dahil değildir. İşsizlik sigortası yasası ile işçi çalışan tüm işyerleri kapsama alınmıştır. Yasanın uygulanması bakımından çalışan işçi sayısının bir önemi yoktur.
Bir işçinin çalıştığı işyeri ile yüz işçinin çalıştığı işyerinin yasanın uygulanması bakımından farkı yoktur. Bu ay sonunda yürürlükten kalkacak olan tasarrufu teşvik kesintisi 9 kişiden fazla işçi çalıştıran işyerlerinde uygulanmaktaydı. İşsizlik sigortası hakkında aldığımız soruların önemli bir kısmı aynı uygulamanın devam edip etmeyeceği yönündedir.
Tekrar belirtelim ki bir işyerinde bir kişi dahi çalışıyorsa orada işsizlik sigortası kesintisi yapılacaktır. Çarpıcı olması bakımından belirtelim ki, ücretlerinden vergi kesintisi yapılmayan kapıcılar da işsizlik sigortası kapsamına girecektir.
Emekli çalışanlardan kesinti yapılmayacak. İşsizlik sigortası yasası misyonuna uygun olarak sosyal güvenlik destek primi ödeyerek veya ödemeyerek çalışan emeklilerden kesinti yapılmayacağını hüküm altına almıştır. Eğer bir işyerinde sadece emekli çalışan var ise bu işyeri yasa kapsamı dışında kalacaktır. Ancak normal işçilerin çalıştığı işyerlerinde ayrıca emekliler de çalışıyorsa diğer işçiler için işsizlik kesintisi yapılacak emeklilerden ise yapılmayacak.
İşsizlik sigortası uygulaması zorunludur. Yasasının yürürlüğe girmesi ile kanun kapsamına giren ve halen çalışanlar hemen, yeni işe girenler ise işe başladıkları tarihten itibaren sigortalı olacaklar ve zorunlu olarak yasa kapsamına alınacaklardır. İşsizlik sigortasına tabi olmak için herhangi bir geçiş süreci öngörülmemiştir. Kişi çalışmaya başladığı tarihten itibaren işsizlik sigortası kesintisine tabi olacaktır. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 8. maddesine ve kuruma bildirilmiş işyerleri ile mezkur yasanın 9. maddesine göre SSK’ya bildirilen sigortalılar İş ve İşçi Bulma Kurumu’na da bildirilmiş sayılacaktır. Sigortalılığın başlamasıyla birlikte, sigortalılar ile bunların işverenlerinin sigorta hak ve yükümlülükleri de işlemeye başlayacaktır.
Yetkili kurumlar
İşsizlik sigortası primlerinin toplanmasından Sosyal Sigortalar Kurumu, diğer her türlü hizmet ve işlemlerin yapılmasından İş ve İşçi Bulma Kurumu Genel Müdürlüğü yetkili ve sorumludur. İş ve İşçi Bulma Kurumu bünyesinde işçi, işveren ve devlet katkılarının Fon Yönetim Kurulu kararları doğrultusunda değerlendirilmesine ilişkin kararları yürütmek, primlerin kişi bazında kaydını tutmak, işsizlik ödeneğinin ödenmesine ilişkin her türlü işlemleri yapmak hastalık ve analık sigortası primlerinin SSK’ya yatırılmasını sağlamak gibi görevleri yürütmek amacıyla İşsizlik Sigortası Daire Başkanlığı kurulmuştur.
İşverenlerin görevi
İşverenler, hizmet akdi yasada belirtilen şartlardan birine göre sona eren sigortalılar hakkında üç nüsha işten ayrılma bildirgesini 15 gün içinde düzenleyip, bir nüshasını kuruma (İş ve İşçi Bulma Kurumu’na) bir nüshasını sigortalı işsize ve bir nüshasını işyerinde saklamakla yükümlüdür.
Başvuru süresi
Sigortalı işsiz, bu maddede belirtilen ödeme ve hizmetlerden yararlanabilmesi için işten ayrılma bildirgesiyle birlikte hizmet akdinin feshedildiği tarihi izleyen günden itibaren otuz gün içinde kuruma doğrudan başvurması gerekmektedir. Mücbir sebepler dışında başvuruda gecikilen süre işsizlik ödeneği almaya hak kazanılan toplam süreden düşülür. İşsizlere yapılacak yardımlar sigortalı işsizlere yapılacak yardımlar işsizlik ödeneği, hastalık ve analık sigortası primleri, yeni bir iş bulma ve meslek geliştirme, edindirme ve yetiştirme eğitimi olarak öngörülmüştür. Sigortalılara son çalıştıkları iş ve ücret şartlarında bir iş bulunması için çalışmalar yapılacak, bulunamaması halinde kendilerine meslek geliştirme eğitimi verilecektir.
İşveren tarafından geçici görevle yurt dışına gönderilen sigortalıların hak ve yükümlülükleri de bu görevleri süresince devam edecektir.
İşsizlere yapılacak yardımlar, sigortalı işsizlere yapılacak yardımlar, işsizlik ödeneği, hastalık ve analık sigortası primleri, yeni bir iş bulma ve meslek geliştirme, edindirme ve yetiştirme eğitimi olarak öngörülmüştür. Sigortalılara son çalıştıkları iş ve ücret şartlarına bir iş bulunması için çalışmalar yapılacak, bulunamaması halinde kendilerine meslek geliştirme eğitimi verilecektir.
İşveren tarafından geçici görevle yurt dışına gönderilen sigortalıların hak ve yükümlülükleri de bu görevleri süresince devam edecektir. Kimlerden ne kadar prim alınacak? Sigortalıların brüt kazançlarından yüzde 2 sigortalı, yüzde 3 işveren ve yüzde 2 devlet adına kesinti yapılacak. İşverenler, yaptıkları yüzde 3 katkı nedeniyle işçi ücretlerinden herhangi bir kesinti yapamayacaklar. İşverenlerin işsizlik sigortasına ödedikleri primler kazancın tespitinde gider olarak kabul edilecek. Sigortalılarca ödenen tutarda gelir vergisi matrahından düşülecektir.
Ödenek miktarı ve süresi
İşsizlik sigortasından işsiz sigortalıya ödenecek tutar sigortalının son dört aylık ortalama kazancının yüzde ellisidir. Bu şekilde hesap edilecek olan işsizlik sigortası tutarı asgari ücretin netinden fazla olamayacaktır. Yani bugün için asgari ücret net 80 milyon 550 bin 900 lira olduğuna göre bir işçi işsiz kalmadan önce 1 milyarda ücret almış olsa 80 milyondan 550 bin 900 liradan fazla ödeme yapılmayacaktır.
Hizmet akdinin sona ermesinden önceki son 120 gün prim ödeyerek sürekli çalışmış olanlar son 3 yıl içinde, 600 gün sigortalı çalışıp işsizlik sigortası ödeyenlere 180 gün, 900 gün sigortalı olarak çalışıp prim ödeyenlere 240 gün, 1080 gün sigortalı olarak çalışıp prim ödeyenlere 300 gün süre ile işsizlik ödeneği verilecektir.
Bu sınırlamanın kendi içinde bir takım çelişkileri veya yanlışlıkları bulunmaktadır. Bir kere sigortalı için işvereni son dört ay içinde bir gün eksik yani 119 gün prim öderse ve bu işçi son 10 yıl sürekli prim ödemiş olsa bile işsizlik ödeneğinden yararlanamayacaktır. İkinci olarak 10 yıl veya 20 yıl işsizlik sigortasına prim ödeyen bir sigortalı, üç yıl prim ödeyen sigortalı gibi en fazla 300 gün (10 ay) işsizlik ödeneği alacaktır. Üçüncü olarak, yıllarca üst düzeyden prim ödeyen bir sigortalı işsiz kaldığı zaman en fazla asgari ücretin neti kadar ödenek alabilecektir.
Asgari ücretli ne alacak?
Bu gün için asgari ücretin neti (İşsizlik kesintisinden sonra) 80 milyon 550 bin 900 lira olduğu için bunu yarısı kadar yani 41 milyon aylık işsizlik ödemesi yapılacaktır. İlk işsizlik ödeneği 20 ay sonra ödenmeye başlanacağı için o günün asgari ücreti dikkate alınarak ödeme yapılacaktır.
Hak kazanma şartları
İşsizlik ödeneği için belirli bir prim ödeme gün sayısının olduğunu yukarıda yazmıştık. Ancak bu prim ödemelerini yapanların her işten ayrılmaları işsizlik ödeneği almak için yeterli değildir. Ayrıca hizmet akdinin; iş yasalarında belirtilen bildirim önellerine uyularak işveren tarafından sona erdirilmesi, yine hizmet sözleşmesinin iş kanununun 16. maddesinin I, II, III bentlerine göre, basın iş yasasının 7. maddesi ile 11. maddesinin birinci fıkrasına göre ve deniz iş yasasının 14. maddesinin II ve III. bentlerine göre işçiler tarafından sona erdirilmesi, veya hizmet sözleşmesinin işveren tarafından iş yasalarının ilgili maddeleri gereği tazminat ödenerek sona erdirilmesi, süresi belirli olan hizmet sözleşmesinin bu sürenin sonunda bitmesi, işyerinin kapatılması, el değiştirmesi, işin veya işyerinin niteliğinin değişmesi gibi nedenlerle sona ermesi durumunda işsizlik ödeneği verilecektir.
Ödeneğin kesilmesi
İşsizlik ödeneği alan kişiye son çalıştığı işe ve ücrete uygun iş bulunup kabul etmemesi, işsizlik ödeneği alırken gelir getirici bir işte çalışmaya başlayan veya sosyal güvenlik kurumlarından gelir ve aylık aldığı tespit edilmesi, haklı neden olmaksızın kurum tarafından yapılan çağrıları zamanında cevaplanmaması nedenleriyle işsizlik ödeneği kesilecektir. Ayrıca hastalık ve analık nedeniyle geçici iş göremezlik ödeneği alanların işsizlik sigortası ödeneği durdurulacaktır.
“İşsizlik Sigortası”ndan kimler yararlanacak?
Uzun zamandır beklenen ve birçok ülkede çok önceden başlanan “İşsizlik Sigortası” nihayet ülkemizde de başlayacak. Fakat kapsam alanı biraz yetersiz.
Binlerce mevsimlik işçisi bulunan ülkemizde, yılda sadece 4-5 ay çalıştırılıp, sonra iş akitleri feshedilen işçiler bu yasadan yararlanamayacak. Böyle bir ayırım huzursuzluk ve kargaşaya yolaçar. İş güvenliğinin olmadığı ülkemizde, keyfi işten atmalar önlenmeli.
Düzenlenen yasaya göre, 3 yıl içinde 600 gün sigortalı çalışmış ve son yılda 120 gün dolmuş olacak. Bu şekildeki düzenlemede yine çoğu sigortalı işçi, prim gününü dolduramayacak.
Sigorta gün sayısı 360-400 güne çekilip, kapsam alanı genişletilebilir. Hiç değilse kendi kusuru olmadan işsiz kalanlara kısmi olarak bir güvence sağlanmış olacaktır.
Yetkililerin bu konuda gerekli düzenlemeleri yaparak, kapsam alanının genişletilmesini bekliyoruz.
İşsizlik korkusu hasta ediyor
Prof. Dr. Özcan Köknel'e göre ekonomik krizle birlikte işsiz kalma korkusu yaşayanların bedensel ve ruhsal sağlığı bozuluyor.
Prof. Dr. Köknel, işsiz kalma, işini kaybetme korkusunun bütün insanlarda ve toplumlarda zorlanma, yüklenme ile stres yarattığını vurguladı. Ruh ve beden sağlığını bozan yaşamsal olayların bazılarının, kişinin toplumsal rolü, değeri ve ekonomik durumuyla ilgili olduğunu ifade eden Prof. Dr. Köknel, ''İşsiz kalma endişesi bedensel ve ruhsal sorunlara neden oluyor'' dedi.
Prof. Dr. Köknel, ayrıca işsizlik, toplumsal saygınlığın ve statünün yitirilmesi, ekonomik durumun kötüleşmesi ve en basit günlük gereksinimlerin bile karşılamamasının da sorunlar yarattığını anlatarak, böyle durumlarda insanların daha endişeli, daha kaygılı, öfkeli ve kızgın olduğunu, kendine, topluma ve geleceğe güven duygusunu da kaybettiğini söyledi. Bu durumdaki kişilerin başka insanlarla ilişkisi ve iletişiminin de bozulacağını belirten Prof. Dr.Köknel, ''Bu kişiler, ilişkisinde ve iletişiminde kırıcı olur. Şiddet eğilimi artar. Kişinin ruh sağlığı bozulur'' diye konuştu.
HASTALIKLAR ORTAYA ÇIKAR VE İNTİHARLAR ARTAR
Geleceğinden endişeli kişilerin zihinsel işlevlerinde de düşme meydana geldiğine işaret eden Prof. Dr. Köknel, ayrıca kan basıncının yükselmesi, uykusuzluk, bitkinlik, halsizlik, yorgunluk gibi fiziksel belirtilerin de ortaya çıkacağını kaydetti.
Prof. Dr. Köknel, bu kişilerde sigara ve alkol kullanımının artacağına dikkat çekerek, şöyle devam etti:
''Yani o insanın bedensel ve ruhsal sağlığı bozulur. Eğer kişide bir bedensel ve ruhsal hastalığa yatkınlık varsa, mesela depresyon, kaygı bozukluğu, şeker hastalığı, tansiyon, kalp, mide bağırsak hastalığı gibi, kalıtım ve aileden gelen bir hastalığa yatkınlığı varsa, bu hastalıkların ortaya çıkma olasılığı artar. En çok da bu kişilerde depresyonlar gözükür. Ekonomik kriz, işsizlik, işini kaybetme endişesi dolayısıyla intiharlarda da artma oluyor.''
''VERİMLİLİK DÜŞER''
İnsanların ve toplumların böyle endişeli bekleyiş durumlarında verimliliklerinin de düşeceğini vurgulayan Prof. Dr. Köknel, işini kaybetme korkusunun insanlardaki umut duygusunu engellediğini bildirdi. Prof. Dr. Köknel, şunları söyledi:
''Umutsuz bir insanın motive olması zor. Dolayısıyla çözülecek sorunları bile çözemeyecek hale gelir. Çalışıyorsa kişinin iş verimi düşer. Dikkati, algısı azaldığı için bir sürü hata, yanlış yapar. Ayrıca yaratıcılık, üreticilik, değişiklik isteyen, verimi artıracak işlerde de düşüş olur.''
Ekonomik kriz ve işsizliğin yarattığı sorunlar nedeniyle, son zamanlarda psikolojik yardım için başvuranların sayısında artış gözlendiğini de dile getiren Prof. Dr. Köknel, muayenehanesine gelenlerin ilk cümlesinin ''ekonominin durumu malum...'' diye söze başladığını kaydetti.
.
İşsizlik sigortası hakkında açıklamalar İşsizlik sigortası konusunda bilgiler İşsizlik sigortası hakkında Basında Çıkan Haberler
| |
