|
İsteğe bağlı sigortalılık
Sigortalardan.com
Sağlık Sigortası İsteğe bağlı sigortalılık
Sigorta Şirketleri,İsteğe bağlı sigortalılık
|
 |
|
|
| |
Bağ-Kur Yasası'nın 79. maddesi ile ev kadınlarına önemli bir avantaj sağlanmakta ve ‘‘isteğe bağlı sigortalı’’ olma olanağı tanınmaktadır. Ayrıca, yurt dışındaki vatandaşlarımızın yanlarında bulunan ve herhangi bir işte çalışmayan eşleri de, isteğe bağlı sigortalılık hakkından yararlanabiliyorlar.
NE YAPMAK GEREKİYOR?
Herhangi bir işyerinde çalışmayan ev kadınlarının, Bağ-Kur'dan isteğe bağlı sigortalı olabilmeleri için, ‘‘Bağ-Kur İl Müdürlüklerine’’ yazılı olarak başvurmaları gerekiyor. Yurt dışındaki vatandaşlarımızın çalışmayan eşlerinin ise, Bağ-Kur Genel Müdürlüğü'ne başvurmaları gerekiyor.
Başvurular posta ile de yapılabilir.
İsteğe bağlı sigortalı olmak isteyen ev kadınlarının, Bağ-Kur gelir basamaklarının ilk 12'si arasından, diledikleri bir basamağı seçmeleri gerekmektedir. Daha önce, herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşu kapsamında çalışmış olan ev kadınlarının ise, bu kurumlardaki hizmet süresi de gözönüne alınarak basamak belirlemesi yapılır.
İlk 12 basamağın, her bir basamağındaki bekleme süresi bir yıldır. 13'ten 24'e kadar olan basamaklarda ise, bekleme süresi iki yıldır.
Sigorta primleri ilgili ayın sonuna kadar ödenir. Ödenmemiş borcun, üç aylık prim ve ceza tutarından fazla olması halinde, daha önce ödenen primlerin tam olarak karşıladığı ayın sonu itibariyle isteğe bağlı sigortalılık sona erer.
İŞTEN AYRILAN SSK'LI
Sigortalı çalışırken, çeşitli nedenlerle işten ayrılan ev hanımlarının, SSK sigortalısı olmayı devam ettirip, emekliliğe hak kazanmaları da mümkün. Bunun için aranan koşullar aşağıdaki gibi:
1- İsteğe bağlı olarak, sigortalılığa devam edeceğini belirten bir yazı ile SSK'ya başvurmak,
2- SSK'ya en az 1080 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş olmak,
3- Herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşuna zorunlu ya da isteğe bağlı sigortalı olmamak ve buralardan kendi çalışmalarından dolayı aylık bağlanmamış olmak,
4- İsteğe bağlı olarak sigortaya devam edeceğini belirten başvurunun, SSK'ca alındığı tarihi izleyen ayın başından itibaren başlayarak, her ay kesintisiz 30 gün üzerinden ‘‘malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi’’ ödemek.
İsteğe bağlı olarak, sigortalılıklarını devam ettirmek isteyen ev hanımları, ödeyecekleri sigorta primlerini, prime esas kazancın alt ve üst sınırı arasında olmak koşuluyla kendileri belirlerler (SSK Md. 85). Belirlenen tutarın da, yüzde 30'u oranında prim öderler. Daha önce yüzde 20 olan bu oran, 1 Mayıs 2003 itibariyle yüzde 50'lik artışla, 30'a yükseltildi.
İsteğe bağlı sigorta primlerinin en geç ilgili olduğu ayı takip eden ayın sonuna kadar ödenmesi gerekiyor. Primlerini ardarda üç ay ödemeyenlerin sigortalılıkları, primi ödenmiş son ayın bitiminden itibaren sona erer.
SİGORTA YARDIMLARI
İsteğe bağlı sigortalı olan ev kadınlarına, Bağ-Kur'dan ya da SSK'dan ‘‘yaşlılık ve malullük aylığı’’ bağlanıyor. Ölümü halinde ise, yakını olan hak sahiplerine ‘‘ölüm aylığı’’ bağlanır. İsteğe bağlı sigortalı olan ev kadınları, emeklilik dönemlerinde ‘‘sağlık sigortası’’ hizmetlerinden de yararlanabilirler.
Bağ-Kur'un ve SSK'nın çalışmayan ev kadınlarına sağladığı sigortalılık ve emeklilik olanağından, bir çok kişinin bilgisi olmadığından, ev kadınlarının önemli bir kısmının, şu anda sigortalı olmadıkları da, ayrı bir gerçek...
NEDİR BU SİGORTA?
Bilmeyenler, isteğe bağlı sigortanın ne olduğunu merak edebilirler. Kısaca açıklayalım; sigortalı çalışırken, çeşitli nedenlerle işten ayrılan ev hanımlarının, (kuşkusuz erkeklerin de) sigortalı olmayı devam ettirip, emekliliğe hak kazanmaları mümkün olabiliyor. Bunun için aranan koşullar aşağıdaki gibi:
1- İsteğe bağlı olarak, sigortalılığa devam edeceğini belirten bir yazı ile SSK' ya başvurmak,
2- Başvuru tarihinden önce 506 Sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'na göre tescil edilmiş olmak,
3- Herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşuna bağlı olarak çalışmamak ve buralardan kendi çalışmalarından dolayı aylık bağlanmamış olmak,
4- İsteğe bağlı olarak sigortaya devam edeceğini belirten başvurunun, SSK'ca alındığı tarihi izleyen ayın başından itibaren başlayarak, her yıl için, 360 gün ‘‘malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi’’ ödemek, gerekmektedir.
İsteğe bağlı olarak, sigortalılıklarını devam ettirmek isteyenler, ödeyecekleri sigorta primlerini, prime esas kazancın alt ve üst sınırı arasında olmak koşuluyla kendileri belirlerler (SSK Md. 85). Belirlenen tutarın da, yüzde 20'si oranında prim öderler.
YÜZDE 50 PRİM ARTIŞI
Kaynak Paketi açıklanırken belirtildiğine göre, isteğe bağlı sigortalılar için düşünülen ‘‘oran artışı’’ nedeniyle, 100 trilyon lira ilave gelir hedefleniyor.
İşin doğrusu, prim oranının yüzde 50 artırılması, çalışmayan kişiler için ciddi bir yük getirmektedir. Ayrıca, prim oranında yapılan artış, her zaman gelir artışı yaratmaz. Güç koşullar altında yaşantısını devam ettirme çabasında olanların, özellikle son kriz nedeniyle işten çıkartılan milyonlarca kişinin, artırılacak olan prim nedeniyle, isteğe bağlı sigortadan vazgeçmeleri ya da ‘‘bireysel sigortaya geçmeleri’’ dahi sözkonusu olabilecek.
Pakette yeralan, ‘‘Sosyal Güvenlik’’ ile ilgili kaynaklara göz attığımızda, aceleye getirildiğini ve bazı hedeflerin gerçekçi olmadığını farkediyoruz. Örneğin;
Bağ-Kur'a, 5 yıldır prim ödemeyenlerin, verilecek süreye rağmen primlerini ödememeleri halinde, sistemden çıkartılmaları ve bundan da, 2003'de 100 trilyon lira ‘‘tasarruf’’ sağlanması bekleniyor. Oysa burada, bir tasarruf değil, Bağ-Kur üyesini sistemin dışına çıkarmadan doğan prim kaybı nedeniyle, gelir azalması olur. Bağ-Kur 8 katrilyon lira civarındaki alacağını takip etme yerine, bir kısmını sistemden çıkartarak, bir anlamda, Devletin takip etme acizliğini ortaya koymuyor mu?
SSK bildirge ve bordrolarının birleştirilmesi ile birlikte 45 trilyon lira ‘‘tasarruf’’ bekleniyor. Bu da gerçekçi değil, kaldı ki, SSK bildirgeleri ve bordrolarını, SSK vermiyor, işverenler parasıyla kırtasiyeciden alıyorlar. Burada 45 trilyonluk ‘‘neyin tasarrufu’’ olacak?
Kaçak işçilerin tespitinden, sadece 5 trilyon lira ‘‘tasarruf’’ bekleniyor. Oysa, burada bir tasarruf değil aksine ‘‘gelir artışı’’ olur. Kaçak işçi yani kayıtdışı istihdam edilen işçi tespit edildiğinde; SSK primi ve ücret stopajı alınır. Gelir artışının tutarı da, 5 trilyon lira değil, kayıtdışı çalışan milyonlarca işçi gözönüne alındığında, katrilyonlarca lira ile ifade edilir.
Liste uzayıp gidiyor. Belli ki, sosyal güvenlikle ilgili kaynak ve tasarruflar çok aceleye gelmiş. Öylesine aceleye gelmiş ki kaynak ve tasarruf kavramları bile birbirine karışmış!..
SSK'da ‘ödeme kolaylığı’ komedisi
SSK Genel Müdürlüğü 4 Mart 2003'de bir genelge yayınladı ve SSK'ya borcu olup daha önce 18 ay taksitlendirme talebinde bulunanlara, ilave bir kolaylık sağladı. Başvuru süresi 14 Mart akşamına kadar olan kolaylık, kafaları karıştırdı.
1- Bu kolaylıktan; tüm borçluların değil de, daha önce ‘‘ödeyeceğim’’ diye başvurup da ‘‘ödemeyenlerin’’ yararlandırılması,
2- Böylesine önemli bir kolaylığın, Resmi Gazete'de yayınlanması gerekirken, genelge ile duyurulup, 14 Mart'a kadar kısa bir süre verilmesi, sizce ‘‘ödeme kolaylığı komedisi’’ değil mi?
Sigortalılar ve işverenler kurum mevzuat bilgisinin eksik olasından dolayı benzer hatalara düşmektedirler. Sosyal Sigortalar Kurumu’nun otomasyona geçememiş olması bu hataların başka bir nedeni olmaktadır. Ancak Sosyal Sigortalar Kurumu Genel Müdürlüğü 24.05.1995 tarihinde yayınlamış olduğu 12-63 Ek sayılı genelgesiyle sizin durumunuzda olan sigortalılar için gerçekten takdir edilecek çözüm yolu getirmiştir. Şimdi bu genelgenin uygulamaya ışık tutan bölümlerini aşağıya alıyorum.
“506 sayılı Kanun’un 58 nci maddesi uyarınca isteğe bağlı sigortaya devam edenlerin; kimi hallerde isteğe bağlı sigortalılığı başladığı tarihte, kimi hallerde de isteğe bağlı sigortalılığı devam ettiği sürelerde, mecburi sigortaya veya diğer sosyal güvenlik kuruluşlarına tabi çalışmalarının bulunduğunun tespit edilmesi halinde, isteğe bağlı sigortalılıkları iptal edilmektedir. Ancak, hizmet çakışmalarının genellikle ilgililerin emeklilik işlemleri sırasında ortaya çıkması nedeniyle, iptal işlemleri sigortalıların telafisi imkansız mağduriyetlerine sebep olmaktadır.
Bu nedenle konu Sosyal Sigortalar Kurumu Yönetim Kurulu’nca incelenmiş ve aşağıda belirtilen esaslar çerçevesinde yürütülmesine karar verilmiştir.
1-İsteğe bağlı sigortaya devam etmek isteyenlerden dilekçe alınacak ve isteğe bağlı sigortalılıklarının başladığı yazıyla kendilerine bildirilecektir. (Dilekçe ve yazı örnekleri kurumda vardır.)
2-İsteğe bağlı sigortaya devam etmek isteyenlerin, isteğe bağlı sigortalılığın başlayacağı tarihte, 506 sayılı yasaya veya diğer sosyal güvenlik kuruluşlarına tabi olmaması esas olmakla birlikte, ilgililerin isteğe bağlı sigortanın başladığı tarihte 506 sayılı yasaya veya diğer sosyal güvenlik kuruluşlarına tabi çalışmalarının bulunduğunun aradan uzun zaman geçtikten sonra ortaya çıkması halinde, isteğe bağlı sigortalılıkları yeni bir talep aranmaksızın, sosyal güvenlik kuruluşlarına prim ödeme halinin sona erdiği ayı takip eden aybaşından itibaren başlatılacaktır.
3-Çakışmanın, isteğe bağlı sigortanın devam ettiği süre içinde meydana geldiğinin sonradan tespit edilmesi halinde;
a)- İsteğe bağlı sigorta primleri çakışma süresinde de düzenli olarak ödenmiş ise, sigortalının iradesini isteğe bağlı sigorta yönünde kullandığını kabul ederek, sadece çakışan sürelerdeki isteğe bağlı sigortalılığı iptal edilecek, diğer isteğe bağlı sigortalılık süreleri geçerli sayılacaktır.
b)-İsteğe bağlı sigortaya devam ettiği süre içinde mecburi sigortaya tabi olarak çalışan ve mecburi sigortaya tabi olduğu sürede isteğe bağlı sigorta primlerini ödemediği belirlenenlerin, iradelerini isteğe bağlı sigortayı sona erdirme yönünde kullandıkları kabul edilerek o tarih itibarıyla isteğe bağlı sigortalılıkları iptal edilecektir. Bunların mecburi sigortalılıkları sona erdikten sonra, yeniden isteğe bağlı sigortaya devam edebilmeleri, yeni bir yazılı başvurularıyla ve başvuru tarihini izleyen aybaşından itibaren mümkün olabilecektir.
4-İsteğe bağlı sigorta primlerinin her ay 30 günlük tutarının ödenmesi esastır. Ancak, ödemelerin süresi geçtikten sonra ve kısmen yapılmış olması halinde, mahsup işlemi primi ödenmeyen en eski aydan başlamak ve prim aslı ile gecikme zammı birlikte hesaplanmak suretiyle yapılacaktır. Kurum veznesine veya bankaya yapılan kısmi ödemelerde gecikme zammı, sadece prim aslının ödenmeyen bölümüne uygulanacaktır.”
Bu genelgeye göre sizin tüm isteğe bağlı sigortalılığınız değil, sadece Ocak 1997 ayına ait isteğe bağlı sigorta süreniz iptal edilecektir. Eğer kurum hepsini iptal ederse bu genelgeyi hatırlatarak itiraz ediniz.
SSK isteğe bağlı sigortada örnek uygulama
Daha önceki bir yazımda isteğe bağlı sigortaya prim ödeyenlerin sigorta tescillerinin Haziran 1999 tarihinden itibaren incelenmeyeceğini açıklamıştık. Okuyucularımızdan bu konu ile ilgili oldukça fazla soru ve daha geniş açıklama talebi gelmiştir.
Sosyal Sigortalar Genel Müdürlüğü 21.06.1999 tarih ve 12-94 Ek genelge ile “İsteğe bağlı sigorta ve hizmet bildirme işlemleri” konusunda açıklamada bulunmuştur.
Anılan genelgenin 1. Maddesinde “Usulüne uygun ihbar ve şikayet olmadıkça isteğe bağlı sigortaya devam edenlerin sigortalılık tesciline ilişkin çalışmalarının fiili olup olmadığı konusunda herhangi bir tahkikat istenmeyecektir”
İsteğe bağlı sigortaya prim ödeyebilmenin şartlarından birisi ve en önemlisi 506 sayılı sosyal sigortalar kanununa göre tescil edilmiş olmaktır. Yani önce bir işyerinde en az bir gün çalışmak veya çalışmış görünerek bir sigorta numarası almak gerekmektedir. Bunun için isteğe bağlı isgortaya girmek isteyenler daha önce sigorta numarası almamışlarsa, bir işyerinde çalışmış gibi görünüp tescil yaptırmaktadırlar.
SSK eski uygulamasında, bu kişilerin gerçekten çalışıp çalışmadığını araştırmakta ve bir çok tescil işlemini iptal etmektedir. Dolayısıyla uzun süre isteğe bağlı sigortaya prim ödeyen kişiler tescil işlemlerinin iptal edilmesi nedeniyle zora girmektedirler. Ayrıca iş mahkemelerine bu yönde intikal etmiş birçok dava bulunmaktadır.
SSK Genel Müdürlüğü yayınlamış olduğu bu genelge ile gerçekten yerinde bir karar vermiş ve tescil işlemlerinin fiili çalışmaya dayanıp dayanmadığını araştırmaktan vazgeçmiştir. Böylece hem isteğe bağlı sigortaya prim ödeyen kişilerin mağduriyeti önlenmiş, hem kurumun denetim elemanlarının ve iş mahkemelerinin yükü hafiflemiştir. Bürokrasiyi azaltmak bu şekilde olur. Kararda imzası olanlara teşekkür ediyoruz.
İhbar ve şikayet durumunda inceleme yapılacağı için güvenmediğiniz kişilere tescil yaptırmamanızı tavsiye ederiz. Paranızı alıp yanlış veya eksik tescil yapabilirler. İleride telafisi güç durumlarla karşılaşabilirsiniz.
Ayrıca isteğe bağlı sigortaya prim öderken bir işte çalışmaya başlayan sigortalılara, kurum isteğe bağlı sigortalılarının işe başlama tarihi itibariyla sona erdirildiği, işten ayrıldıktan sonra tekrar isteğe bağlı sigortaya devam etmek istemeleri halinde yeniden yazılı müracaatta bulunmaları gerektiği bildirilecektir.
.
İsteğe bağlı sigortalılık hakkında açıklamalar İsteğe bağlı sigortalılık konusunda bilgiler İsteğe bağlı sigortalılık hakkında Basında Çıkan Haberler
| |
